27 Ocak 2011 Perşembe

Mitolojik yaratıklar # 1 - Albastı (Lilith)


     Albastı, ya da bir başka adıyla Alkarısı, loğusa kadınların ve yeni doğmuş bebeklerin canlarını almak için doğum evine musallat olduğuna inanılan mitolojik bir yaratıktır. Tevrat ve İncil’e göre Adem’in Havva’dan önceki eşi olan Lilith’le büyük benzerlik taşır. Albastı’ya ilk olarak Sümer Mitolojisi’nde rastlanır... 



                Çeşitli efsanelere ve Tevrat ile İncil’e göre; önce Adem ve eşi Lilith topraktan yaratılırlar.  Ama, kısa sürede karı koca arasında şiddetli bir geçimsizlik baş gösterir. Lilith, Adem’in kendisi üzerinde egemenlik kurmaya çalıştığını düşünerek onu terk eder. Yani Cennet’ten ayrılır. Ardından bir cinden çocukları olur. Tanrı, Adem’in isteği üzerine Lilith’i geri getirmeleri için üç meleği görevlendirir. Eğer geri gelmezse çocukları yok edilecektir. Lilith geri gelmeyi kabul etmeyince, Tanrı dediğini yapar. Hem Lilith’in çocuklarını yok eder, hem de Havva’yı -bir bütün olup iyi geçinmeleri için- Adem’in kaburga kemiğinden yaratır.


Albastı
   Çocuklarını kaybetmenin verdiği kinle birlikte Lilith, Adem’in çocuklarına musallat olmaya ant içer. Hamile kadınlara, yeni doğmuş bebeklere zarar vermek için en uygun anı kollar; düşük doğumlara ve anne ölümlerine neden olur.

       Lilith, Türk Mitolojisi’nde Albastı ve Alkarısı adlarıyla bilinir. Anadolu’da yeni doğan çocuklara ve loğusa kadınlara nazar boncuğu takmak; loğusayı tek başına bırakmamak, çocuk bezlerini dışarı asmamak, ışıkları sürekli açık bırakmak ve loğusanın yüzünü kırmızı örtüyle örtmek gibi gelenekler de bu inançtan gelir. Çünkü dışarıda asılı çocuk bezlerini gören Albastı, o evde yeni doğmuş bir bebek olduğunu anlayarak bebeğin ve annenin canını almaya gelebilir. Loğusaları ve yeni doğmuş çocukları öldürdükten sonra da onların ciğerleriyle beslenir. Atların yelelerini örmeyi çok sever.

Albis ve Almis adlarıyla da anılan bu mitolojik yaratığı  yakalamak için kırmızı elbisesinin yakasına bir iğne saplamak gerekir.

Albastı
Görünüşü: Çoğu zaman kırmızı ve uzun bir elbise giyer. Birçok metinde çirkin, uzun boylu, iri yapılı ve dağınık saçlı olarak betimlenen Alkarısı, bazılarındaysa dünyadaki en güzel kadın olarak karşımıza çıkar.
Kazaklarda albastının alnında tek gözü bulunan, çok çirkin bir yaratık olduğu inancı vardır. Zaten bu sözcük onlarda ‘‘cadı kadın’’ anlam taşır. 
Hangi suretlerde görülür: Sarı albastı ve kara albastı olmak üzere iki surette görülür. Sarı albastı sarışın bir kadındır. Bazen keçi ve tilki suretine de girer. Kara albastı diğerine göre daha ağırbaşlıdır.
* * *
Not: Çizdiği ''Albastı'' resimlerini blogumda kullanmama izin veren Resim Öğretmeni Nuray Yakaryılmaz'a teşekkür ederim. Nuray Yakaryılmaz'ın Türk Mitolojisi ile ilgili kapsamlı bloguna buradan ulaşabilirsiniz. 

Hiç yorum yok: